EEN PRODUCT
VAN DE COCON VAN DE
TURKSE ZIJDENRUPS.
Al zwervend door het landschap van Lycië zagen we regelmatig reclame langs de weg voor Turkse tapijten.
Gewoon de stoute schenen aangetrokken en achter een gezelschap met een gids aangelopen om in dit bedrijf een kijkje te nemen hoe de fraaie zijden Turkse tapijten gemaakt worden. Terwijl we ons wat op de achtergrond hielden kregen we toch het nodige van de uitleg die werd gegeven mee, maar meer een versnelt afdraaien van een verhaal, daar men de bezoekers zo snel mogelijk naar een verkoophal wenste te verplaatsen, om ze een Turks tapijt aan te smeren.
ZIJDE; DE OORSPONG.
De zijde kwam in het gebied van het huidige Turkije terecht, toen dit nog een deel was van het Byzantijnse Rijk, via de Zijderoute uit China en door Byzantijnse spionage. Het was volgens de geschiedenis Marco Polo die tijdens zijn reis door China voor het eerst in aanraking kwam met de zijde, maar al ver voor onze jaartelling werd ruwe zijde en geweven zijdestoffen vanuit China naar het Westen gebracht.
De Chinezen hadden het monopolie op de zijde productie en hielden dit strikt geheim.
Rond het jaar 552 n.Chr. stuurde de Byzantijnse keizer Justinianus twee Nestoriaanse monniken naar Centraal-Azië, waarschijnlijk Sogdië of het westen van China. Zij leerden hoe zijderupsen werden gekweekt. De monniken smokkelden eitjes van de zijderups en zaden van de witte moerbeiboom, het enige voedsel van de rups, terug naar Constantinopel door ze te verstoppen in hun uitgeholde bamboe wandelstokken.
DE ONTDEKKING VAN DE ZIJDE.
Volgens de overlevering of de legende gaat het verhaal, dat de zijdedraad per toeval is ontdekt door een adellijke Chinese vrouw. De vrouw van de derde keizer van China, zat achter in de paleistuin in de schaduw van een moerbeiboom, thee te drinken met haar hofdames.
De hete thee was net in haar porseleinen kopje geschonken toen er iets ronds en wit, in haar kopje viel, wat een cocon van de rups te zijn die van de bladeren van de boom leefde.
Zij en haar hofdames bleken stom verrast toen zij de cocon uit haarthee trachtte te verwijderen en ze een draad van de cocon te pakken kreeg tussen haar vingers. Een lange dunne draad mooi en krachtig kwam vrij, een draad die mooi en sterk was. Zij zag het nut van deze prachtige draad in, en liet meerdere verzamelde cocons in heet water van hun draad ontdoen. Van deze draden werd een stof geweven, die zij gebruikte voor een gewaad van de keizer te maken. Het werd het exclusieve materiaal voor de kleren van de keizer en al snel dat van andere hoogwaardigheidsbekleders. De keizer stelde een staatsmonopolie in, op de productie en de handel, van deze stof.
DE EXPORT.
het geheim van de productie van de stof bleef bijna 2500 jaar in China bewaard gebleven. Het geheim lekte in de vijfde eeuw uit naar Khotan, nadat een Chinese uitgehuwelijkte prinses cocons en zaad meesmokkelde in haar hoofddoek. Zo kwam de zijde voor het eerst buiten China en ontstond de cultuur in Japan.
Het geheim omtrent de productietechnieken spreidde zich pas 700 jaar later verder uit naar het Westen Laat in de 15e eeuw werden Frankrijk en Italië belangrijke producenten in Europa. In 1620 werd er in Londen een weverij gestart voor deze stof.
Toen het Ottomaanse Rijk in de 14e eeuw de zijde handel en productie begon werd de stad Bursa het wereldberoemde centrum van de Turkse zijdehandel en -productie.
VAN VLINDER TOT DRAAD.
Zijde is een substantie die wordt afgescheiden door sommige insecten zoal bepaalde soorten spinnen en vliegen. Wanneer de zijde het dier verlaat en in aanraking komt met de buitenlucht, stolt het en wordt het de substantie die wij gewend zijn. Het meest gebruikte insect bij de zijdeproductie is de zijderups, de larve van de zijdevlinder Bombyx mori, die speciaal gefokt wordt om zoveel mogelijk zijde te produceren. De zijde rupsen krijgen uitsluitend blaadjes van de Moerbeiboom te eten.
Na ongeveer een maand zijn de rupsen klaar om te verpoppen. Voor het fokken van zijderupsen worden de mannetjes en de vrouwtjes gescheiden gehouden. De mannetjes worden gedood en weggegooid na het voortplanten. Nadat de vrouwtjes eieren hebben gelegd, worden zij gedood en gecontroleerd op eventuele ziekten. In het geval van een ziekte, worden de eieren vernietigd. De eieren van een zijderups komen meestal na 10 tot 14 dagen uit.
Nu kan het voorkomen dat het uitkomen van de eieren niet goed uitkomt, dan worden de de eieren vaak in een koelkast bewaard totdat de fokker ze nodig heeft. De eieren kunnen daarom maanden lang in de koelkast liggen.
De baby-zijderupsen komen uit het ei en krijgen voedsel en water. Na ongeveer een maand zijn ze 30 keer zo lang en 10.000 keer zo zwaar als dat ze uit het ei kropen. Op dat moment beginnen ze zich te verpoppen: een cocon van zijde om zich heen te maken wat continue doorgaat.
Deze draad wordt na het afscheiden bij contact met de buitenlucht hard en bestaat uit zijde fibroïne en sericine, een natuurlijke lijmstof.
Hert spinnen van een cocon duurt zo'n twee tot vier dagen.
Zodra de rups een vlinder gaat worden en ze in de cocon een transformatie ondergaan bestaat er de kans dat de vlinder de cocon doorboort en laat deze achter. De cocon is dan niet meer te gebruiken.
Om dit te voorkomen wordt de cocon kort verhit, vaak in heet water of stoom en de draad blijft intact.
De cocons worden in warm water geweekt om de sericine te verzachten.
De fijne draad wordt van de cocon afgewikkeld, wat gebeurt met vaak 5 tot 8 draden tegelijk, die weer worden samengevoegd tot een sterkere draad, het garen, dat daarna gelijk wordt opgewonden. De natuurlijke lijm wordt eruit gekookt, het ontbasten, waardoor de zijde zijn zachtheid en glans krijgt. Hierna wordt het garen in kluwen geverfd in de gewenste kleur. De zijde draad wordt geweven met gebruik van de gewenste kleur motieven of volledig egaal en is gereed voor het maken van kleding en het weven van fraaie kostbare vloer- of wandkleden.
De resten van de dode rupsen welke uit de cocon te voorschijn komen, worden gedroogd en als visvoer verkocht. Vooral de Koy-karpers zijn er verzot op.
DE WEVERIJ VAN DE VLOERKLEDEN.
We wandelden rustig met de groep mee als we erbij hoorden door ruimten waar weeftoestellen waren opgesteld, een oude vrouw aan het spinnen van zijdedraad bezig was op een traditioneel toestel, een rek waar geverfde zijde draden te drogen hingen (waren al heel lang droog) en een jong vrouwtje wat een kleed aan het weven was na een getekend voorbeeld. Het was op naar de zaal waar weet hoeveel kleden lagen opgeslagen voor de verkoop. Bij binnenkomst werden de eest fraaie kleden voor ons uitgerold alsof we van 'koninklijke afkomst' waren. Er werden prijzen genoemd tussen de 500 en 5000 Euro. Van het kleed bij de introductie van dit verhaal maakte ik snel een opname, maar daar bleek men niet van gediend te zijn, en verlieten we die ruimte.
KINDERARBEID.
Na het verlaten van de verkoopruimte kwamen we buiten het gebouw uit en wandelden daar wat rond en zo ontdekte we het meest trieste achter deze handel in geweven Turkse vloer- of wandkleden.
Hier waren kleine kinderen aan het werk, traden met hun beentjes in vaten met gekleurde stoffen om de zijdedraad een kleur te geven. Ik maakte daar snel een paar opnamen van, maar onverwachts verscheen de bewaking die mijn camera op eiste voor de opnamen. Het was op dat moment elkaar afbluffen en nadat ze echt begonnen te dreigen, heb ik deze opnamen van mijn camera gewist. Hierna werden we naar buiten begeleid en verzocht te vertrekken. Deze 'beveiligers' waren er niet om diefstal te voorkomen, dar was wel zeker. Het is voor ons onvoorstelbaar hoe hier kinderen, vaak van arme families uit de omliggende dorpen worden gebruikt voor deze arbeid, maar helaas zijn zij het die hun thuis nog van een inkomen voorzien, voor een dagelijkse maaltijd.
Het zijn zelfs heden kinderen die als vluchteling het land binnen zijn gekomen, zij krijgen geen financiële vorm van ondersteuning en verkopen dan hun kinderen aan bedrijven, waar ze gebruikt- en vaak misbruikt worden om hun ouders van een schamele maaltijd te voorzien.
Hoe triest ook, het is daarom de reden dat we de naam van dit bedrijf niet hebben vermeld.
Na een prachtige rondreis door het antieke Lycië was dit een moment om naar huis te gaan en dit op mijn weblog te plaatsen.